Marul, Ispanak ve Pazı Yetiştirme

Balkonda ilk kez sebze yetiştirmeye kalkan çoğu kişi domatesle başlar, sonra da bir yaz boyunca bekleyip iki üç meyve toplayınca hevesi kırılır. Oysa yaprak sebzeleri — marul, ıspanak ve pazı — üç dört hafta içinde tabağınıza girer. Marul pazı ıspanak yetiştirme işini doğru kurarsanız, tek saksıdan aylarca salata toplayabilirsiniz.

Neden bu üç sebze?

Soru: Yaprak sebzesi yetiştirmek gerçekten daha mı kolay?

Evet, çünkü meyve vermelerini beklemiyorsunuz. Domates veya biberde bitkinin çiçek açması, tozlaşması ve meyveyi olgunlaştırması gerekir; bunun için bol güneş, düzenli besleme ve uzun bir sezon şarttır. Yaprak sebzesinde ise yediğiniz kısım bitkinin kendisi. Yaprak çıkardığı anda hasat başlar. Bu yüzden az güneşli balkonlar, kısa sezonlar ve acelesi olan yeni başlayanlar için en mantıklı seçim bunlar.

Soru: Balkonum kuzeye bakıyor, olur mu?

Olur. Günde 3-4 saat doğrudan ışık veya gün boyu parlak gölge yaprak sebzelerine yeter. Hatta ıspanak ve marul aşırı sıcak öğle güneşinden hoşlanmaz; yüksek sıcaklıkta tohuma kalkar (çiçek sapı fırlatır) ve yapraklar acılaşır. Işık konusunda emin değilseniz balkonunuzun ışık koşullarını bir gün boyunca not etmek, tahmin yürütmekten iyidir.

Üçünü karşılaştıralım

Aynı aileye benziyor gibi görünse de üç bitkinin sıcaklık toleransı ve hasat ritmi farklıdır. Hangisiyle başlayacağınıza şuradan karar verin:

Öneri: Balkonunuz sıcak ve güneşliyse pazıyla başlayın; en affedici olan odur. Serin, gölgeli bir balkonunuz varsa marul ve ıspanak yılın iki ucunda size bol iş çıkarır. En akıllısı üçünü birlikte ekmek: pazı yazı kurtarır, diğerleri ilkbahar ve sonbaharı doldurur.

Ekim: tohum mu fidan mı?

Soru: Fidan alsam daha hızlı olmaz mı?

Yaprak sebzelerinde tohum neredeyse her zaman daha iyidir. Sebebi şu: bu bitkiler kök bozulmasından hoşlanmaz ve tohumları hızlı çimlenir, yani fidanın size kazandırdığı zaman iki üç haftadan fazla değil. Ayrıca tohumla sık ekim yapabilirsiniz — bir saksıya serpme ekip bebek yaprak hasadı almak, tek tek fidan dikmekle mümkün olmaz. Tohum ve fidan tercihini genel olarak tartışan sayfa da bu üç sebzeyi tohum tarafına koyar.

Nasıl ekilir?

1. Saksıyı harç ile doldurun, üstte 2 cm boşluk bırakın. Toprağı önce sulayın, sonra ekin.
2. Marul ve ıspanak tohumlarını yüzeye serpin, üzerine en fazla 0,5 cm ince harç eleyin. Marul tohumu ışık görmeden çimlenmeyi sevmez, gömmeyin.
3. Pazı tohumu daha büyüktür; 1,5-2 cm derine, 10 cm aralıklarla tek tek koyun.
4. Çimlenene kadar toprak yüzeyi hep nemli kalsın. Kuruyup bir kez kabuk bağlarsa çimlenme yarıya düşer.
5. Fideler 3-4 cm olunca seyreltin: marul için 12-15 cm, ıspanak için 8-10 cm, pazı için 20 cm ara bırakın. Söktüğünüz fideleri çöpe atmayın, mikro yeşillik olarak yiyin.

Soru: Seyreltmek zorunda mıyım? Hepsi büyüsün istiyorum.

Bebek yaprak hasadı yapacaksanız sık bırakabilirsiniz. Ama göbekli marul veya iri pazı sapı istiyorsanız seyreltme şart; sıkışan bitkiler ışık için yarışır, ince ve uzun kalır, taban kısmı havasız kaldığı için mantar hastalıklarına açık hale gelir.

Su, gübre ve kap seçimi

Soru: Ne sıklıkla sulayacağım?

Yaprak sebzeleri suyu sever ama göllenmeyi affetmez. Kural şu: parmağınızı 2-3 cm sokun, kuru geliyorsa sulayın. Sıcak yaz gününde balkon saksısı günde bir, hatta sabah-akşam su ister; serin havada üç günde bir yeter. Susuz kalıp yeniden sulanan marul acılaşır ve tohuma kalkar — bu geri dönüşü olmayan bir hatadır. Sulamayı sabah yapın, yaprakların üstünü değil toprağı ıslatın.

Soru: Hangi gübre?

Yaprak istiyoruz, yani azot ağırlıklı besleme. Solucan gübresi, iyi olgunlaşmış kompost veya çay şeklinde seyreltilmiş organik gübre iki haftada bir yeter. Meyve sebzeleri için satılan potasyum ağırlıklı gübreleri buraya harcamayın. Evde kompost yapıyorsanız, harcın hacminin dörtte biri kadar kompost karıştırmak sezon boyu iyi bir temel oluşturur.